Taalgrens wandeltocht

Taalgrens wandeltocht Jubbega op 29 november 2025

De wandeling beginnen we in Jubbega. In oude geschriften komt de naam “Jobbegae” rond 1400 al voor. Het plaatsje lag toen ergens midden in het veengebied. Rond 1700 is de vervening in deze omgeving begonnen. Na de aanleg van de sluis in de Schoterlandse Compagnonsvaart in 1774 heeft de dorpskern zich rond de sluis ontwikkeld, Jubbega 3^e sluis.
Thans is het dorp na Heerenveen het tweede dorp qua grootte in de gemeente Heerenveen.

Lang is deze streek armoedig geweest en heerste er werkloosheid en armoede. De omgeving van de Belgische wijk (de naam is te danken aan een opstand in België) was het armste deel en het dichtst bevolkt. Het kamerlid Goswijn Sannes van de SDAP heeft over de armoede en de slechte leefomstandigheden in 1927 gesproken in de 2^e kamer. Daarop is de partijloze minister Kan (de vader van de cabaretier Wim Kan) naar de Belgische wijk gegaan om met eigen ogen de leefomstandigheden te bekijken. Hij is op laarzen door het gebied gelopen. Hij heeft direct een opbouw-comité opgericht en heeft gezorgd, dat er een ambachtsschool in Jubbega werd gebouwd. In de 50-er jaren is de laatste plaggenhut aan de Belgische wijk opgebrand.

   Ingang Diakonievene                                                     Monument van de taalgrens

De wandeling:
We starten vanuit het MFG De Kompenije en wandelen het dorp uit over de P.W. Janssenweg, genoemd naar de man die veel geld heeft geïnvesteerd in het oosten van Friesland om de armoede te bestrijden. Zijn geld had hij met de plantages in Nederlands-Indië verdiend. Via de Leidijk komen we bij de Belgische wijk, van waaruit het dorp is ontstaan. Via smalle zandpaden en boswegen bereiken we een heideveldje van ca. 4 ha. aan de Hulstreed.

Dit heideveldje is een overblijfsel van het uitgestrekte veengebied. Het is sinds 2015 met hulp van de Postcode Loterij aangekocht door It Fryske Gea. Het heeft een rijke flora en fauna, maar is helaas niet toegankelijk.  Om de begroeiing in toom te houden wordt het gebied geregeld door schapen beweidt.
We wandelen via de Tjongervallei naar de Tjonger. 

We vervolgen onze wandeling door de brug over de Tjonger te passeren. Na de brug ligt aan de linkerhand op het “eilandje” tussen de twee wateren, een monumentje. Dit granieten monument geeft de grens aan tussen het Fries, vanwaar we net zijn gekomen en het Saksisch waar we naar toe wandelen. Ook de gemeentegrens tussen Heerenveen en Ooststellingwerf loopt hier. De Tjonger (Fries) heet vanaf nu Kuunder (Saksisch). Het monument is in 1999 gemaakt. Het is een ontwerp van Atte Jongstra. Het bestaat uit twee teksthaken.

Op de teksthaak aan de Friese kant staat:
‘Komme. Tusken twa wralden telane. Op in grins bliuwe wolle. Trochsicht.’.  

Aan de Stellingwerver kant luidt de tekst:
” Gaon. Moe’n ien keer. Overstikken dommiet. Telane kommen. Deurzicht’.

Voor meer informatie over dit monument kun je onderstaande link gebruiken:
https://keunstwurk.nl/art/overstikken-dommiet-grensmonument/

Even verder wandelen we langs de Catspoele, in de zomer een eldorado voor libellen. Op de libellenvlonder aan de poel zijn ze te bewonderen. Tussen de libellen zijn zeldzame soorten die natuurfotografen vanaf de vlonder vast proberen te leggen.
We wandelen de Dellebuurtsterheide op. Een natuurgebied van ca. 195 ha. Het terrein is geaccidenteerd door de oude rivierduintjes van de Kuunder. Daardoor is er zowel natte en droge heide te vinden. De flora en fauna is er erg rijk. Veel plantensoorten maar ook veel dieren en amfibieën. Aan de westkant vinden we het gebied de Hoorn, dat in het broedseizoen niet toegankelijk is. De kraanvogel broedt hier regelmatig. Rechts ons wandelpad kunnen we tussen de bomen een plaggenhut zien.

Plaggenhut Dellebuurtsterheide

Na de Dellebuurtsterheide gaan we richting Nijeberkoop. Met enig geluk treffen we in de landerijen een kudde damherten aan die hier regelmatig lopen. Na Nijeberkoop gaan de 25 km wandelaars terug richting Jubbega en de 35 km wandelaars maken een lus, waarna ze ook weer in Nijeberkoop komen en dezelfde weg terugnemen als de 25 km wandelaars.

De lus van de 35 km gaat door het landgoed Boschhoeve. In het 160 ha grote gebied wordt “in het bos geboerd”. De varkens, kippen en koeien lopen in het bos en onderhouden dat daardoor op een natuurlijke manier. De varkens kunnen de paden soms behoorlijk omwroeten. Op de website van Boeren in het bos vind je meer informatie over deze boerderij. https://www.boereninhetbos.nl/landgoed-boschhoeve/

Via Frankrijk, niemand weet hoe die naam is ontstaan, wandelen we langs de Lende. Een riviertje dat hier de linker bermsloot is, richting het plaatsje Tronde. Voor Tronde gaan we al linksaf een grasweg langs een robiniabosje en komen uit op de de Abbendijk. Even verder komen we langs “de Cruydthoeck”, een bedrijf waar zaden van wilde Nederlandse planten vermeerderd worden en te koop zijn. Via het voormalige dorp Middelburen, waar een stins stond van de familie Lyklema, wandelen we weer naar Nijeberkoop. Sommige historici betwijfelen of er wel een dorp Middelburen heeft bestaan.

Gezamenlijk gaan beide afstanden vanuit de rust in Nijeberkoop nu verder. Langs de begraafplaats met klokkenstoel van Nijeberkoop. Spoedig komen we in het natuurgebied Diakonievene van It Fryske Gea. Ook dit gebied is rijk aan flora en fauna. In de pingo ruïne waar we langs wandelen heeft zich veen gevormd. Door de diaconie is dit veen uitgegraven om arme mensen van brandstof te voorzien in de winter. In 1953 is It Fryske Gea eigenaar van het gebied geworden.

We wandelen verder over Egypte. Ook hiervan is niet bekend hoe de naam is ontstaan. Waarschijnlijk hebben de arme opstandige bewoners van deze streek, zowel voor Frankrijk als Egypte na een opstand in die landen gekozen voor die naam. Na een paar mooie zandpaden komen we uit op de kade van de Kuunder. We zijn tenslotte nog aan de Saksische kant van de taalgrens. We passeren de Tjonger bij Sluis 2.
Het laatste deel van de route gaat onder andere over de Groeneboomsreed naar Luxemburg. Volgens overlevering moet hier een altijd groene boom hebben gestaan, maar het zou geen hulst geweest zijn. Welke boom het dan wel was verteld het verhaal niet. Na Luxemburg wandelen we door een bos dat in de ruilverkaveling is aangelegd, terug naar de Kompenije.  Het laatste stuk langs de 1^e wijk in Jubbega. De laatste wijk in Hoornsterzwaag heet de 20^e wijk. 

Wij denken, dat de FLAL weer een mooie wandeltocht heeft ontworpen en hopen jullie te zien op 29 november in Jubbega.

Henk Pots